Działalność egzaminacyjna

wtorek, 20 kwietnia 2010 15:21

Wpisany przez Administrator

Rzemieślniczy system potwierdzania kwalifikacji zawodowych
Stan prawny

Rzemiosło dysponuje własnym, niezależnym systemem nadawania tytułów kwalifikacyjnych - czeladnika i mistrza - funkcjonującym na podstawie ustawy o rzemiośle( w dziale "Druki do pobrania"). Ustawa, określając kompetencje i uprawnienia izb rzemieślniczych, nadała im prawo przeprowadzania egzaminów czeladniczych i mistrzowskich i potwierdzania ich świadectwami czeladniczymi i dyplomami mistrzowskimi. Na mocy ustawowego zapisu (art. 11 ust. 3) izby rzemieślnicze zostały uprawnione do opatrywania wydawanych dokumentów pieczęcią z godłem Państwa.

Akty prawne:

1. Ustawa o rzemiośle z dnia 22 marca 1989 r. - tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r. Nr 112 , poz.979 ze zmianą z 2003 r. Dz.U. Nr137, poz.1304 - w dziale '"Druki do pobrania") m.in. ustala:

* komisje egzaminacyjne: czeladnicze i mistrzowskie powołuje właściwy organ izby rzemieślniczej, której siedziba staje się siedzibą komisji egzaminacyjnej,
* podstawą przeprowadzania egzaminów czeladniczych i mistrzowskich w zawodach odpowiadających danemu rodzajowi rzemiosła ustala Związek Rzemiosła Polskiego, a w zawodach szkolnych standardy wymagań ustalone przez ministra edukacji,
* nadzór nad działalnością komisji egzaminacyjnych sprawuje Związek Rzemiosła Polskiego,
* obowiązkowe szkolenie członków komisji egzaminacyjnych przeprowadzają izby rzemieślnicze wg programu ustalonego przez Związek Rzemiosła Polskiego,
* izby rzemieślnicze zatwierdzają zadania i pytania egzaminacyjne oraz szczegółowe kryteria oceniania,
* izby rzemieślnicze prowadzą dokumentacje komisji egzaminacyjnych oraz ewidencję egzaminów,
* stawki opłat za egzaminy: czeladniczy, mistrzowski i sprawdzający ustalają izby rzemieślnicze
* izby rzemieślnicze, osobom które złożyły z wynikiem pozytywnym egzamin, wydają świadectwa czeladnicze i dyplomy mistrzowskie opatrzone okrągła pieczęcią z godłem Państwa,

2. Egzaminy czeladnicze i mistrzowskie

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 4 grudnia 2002r. w sprawie egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz.U. z 2003 Nr 20, poz.171 - tekst rozporządzenia dostępny na portalu MENiS www.men.waw.pl), które reguluje szczegółowe warunki powołania i działalności komisji egzaminacyjnych m.in.:

* komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych przeprowadzają egzaminy czeladnicze i mistrzowskie w zawodach, dla których Związek Rzemiosła Polskiego ustalił standardy wymagań (zawody szkolne i zawody pozaszkolne)
* warunki dotyczące poziomu wykształcenia, rodzaju kwalifikacji zawodowych i stażu pracy, jaki muszą posiadać kandydaci na przewodniczącego i członków komisji egzaminacyjnych,
* tryb powołania komisji egzaminacyjnych,
* warunki dopuszczenia przez izbę rzemieślniczą do egzaminów czeladniczego i mistrzowskiego,
* zwolnienie z części egzaminu czeladniczego lub mistrzowskiego,
* sposób przeprowadzania egzaminu czeladniczego i mistrzowskiego (etap praktyczny, etap teoretyczny),
* zakres tematów występujących w części teoretycznej egzaminów czeladniczego i mistrzowskiego,
* zasada dokonywania oceny na egzaminach czeladniczym i mistrzowskim,
* prawo zdającego do odwołania się w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości,
* rodzaj dokumentacji egzaminacyjnej prowadzonej przez izby rzemieślnicze,
* wzory dokumentów potwierdzających kwalifikacje czeladnika i mistrza; świadectwo czeladnicze symbol: IRz-II/I, dyplom mistrzowski symbol: IRz-II/II

3. Szkolenia członków komisji egzaminacyjnych

Uchwała Nr 3 Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego z dnia 25 lutego 2003r. w sprawie przyjęcia programu szkolenia członków komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych (załącznik -"Program szkolenia członków komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych").

4. Nadzór nad działalnością komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych

Uchwała Nr 4 Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego z dnia 8 marca 2004 r. znak: NO-I-130/NADZÓR/ 04 w sprawie zasad sprawowania przez Związek Rzemiosła Polskiego nadzoru nad działalnością komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych

Nadzór sprawowany jest w formach;

* kontroli działalności komisji egzaminacyjnych przeprowadzonych, zgodnie z rocznym planem,
* rozpatrywania nieuwzględnionych przez izbę rzemieślniczą skarg kandydatów dotyczących prawidłowości przeprowadzenia egzaminu,
* analizowania wyników egzaminów oraz formułowania wniosków.

5. Lista zawodów rzemieślniczych, w których przeprowadzane są egzaminy czeladnicze i mistrzowskie

Uchwała Nr 4 Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego z dnia 25 lutego 2003r. znak: NO-I-130/Egz./03, w sprawie ustalenia listy zawodów rzemieślniczych, w których izby rzemieślnicze będą wydawały dyplomy mistrzowskie i świadectwa czeladnicze osobom, które złożą egzaminy przed komisjami egzaminacyjnymi izb rzemieślniczych

6. Standardy wymagań - egzaminy czeladnicze i mistrzowskie

Uchwała Nr 5 Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego z dnia 25 lutego 2003r. znak: NO-I-130/Stand.egz./03 w sprawie przygotowania standardów egzaminacyjnych i ich stosowania przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych przeprowadzające egzaminy kwalifikacyjne na tytuły czeladnika i mistrza:

* egzaminy czeladnicze w zawodach odpowiadających zawodom występującym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego, zwane „zawodami szkolnymi” przeprowadza komisja egzaminacyjna izby rzemieślniczej z uwzględnieniem standardów będących podstawą przeprowadzania egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, określonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (opublikowane w Dzienniku Ustaw),
* egzaminy czeladnicze i mistrzowskie w zawodach spoza klasyfikacji szkolnej, występujące w klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy oraz egzaminy mistrzowskie w zawodach szkolnych – komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych - przeprowadzają na podstawie standardów – programów ustalonych (zatwierdzonych) przez Związek Rzemiosła Polskiego.

7. Wykaz standardów - egzaminy czeladnicze i mistrzowskie w zawodach odpowiadających danemu rodzajowi rzemiosła

Uchwała Nr 5 Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego z dnia 8 marca 2004 r. znak: NO-I-130/STAND/ 04 w sprawie: standardów wymagań podstawą przeprowadzania egzaminów czeladniczych i mistrzowskich w zawodach odpowiadających danemu rodzajowi rzemiosła (standardy dla 105 zawodów - załącznik . do Uchwały Nr 5 z dnia 8 marca 2004r. zawiera zawody od nr 1 do nr 105),

Uchwała Nr 13 Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego z dnia 15 lipca 2004 r. znak: NO-I-130/STAND-I/ 04 w sprawie: zmiany Uchwały Nr 5 Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego, z dnia 8 marca 2004 r. znak: NO-I-130/STAND/04, w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania egzaminów czeladniczych i mistrzowskich w zawodach odpowiadających danemu rodzajowi rzemiosła (uzupełnienie wykazu standardów o 3 zawody opatrzone numerami: 106, 107, 108 ).

Standardy wymagań będące podstawą przeprowadzania egzaminów czeladniczych i mistrzowskich w 106 zawodach, odpowiadających danemu rodzajowi rzemiosła - dostępne są na stronie

Standardy dla zawodów szkolnych - Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 sierpnia 2001 r. w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów (Dz.U. Nr 92, poz.1020) - dostępne na stronie www.men.waw.pl

8. Duplikat świadectwa czeladniczego lub dyplomu mistrzowskiego

Duplikat świadectwa czeladniczego lub dyplomu mistrzowskiego wystawia izba rzemieślnicza na druku według wzoru obowiązującego w dniu wystawienia oryginału dokumentu. Duplikat ma moc oryginału i może być wystawiony ponownie.

Tryb wystawienia duplikatu analogiczny jak w przypadku świadectw i dyplomów szkolnych - rozporządzenie MENiS z dnia 24 stycznia 2000 r. w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, sposobu dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów, także zasad legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą oraz zasad odpłatności za wykonywanie tych czynności (Dz.U. Nr 6, poz.73 wraz ze zmianami). Druki świadectwa czeladniczego i dyplomu mistrzowskiego zamieszczone są w załączniku do rozporządzenia MENiS oraz opatrzone symbolami "IRz-II/I" i "Irz-II/II"..

9. Legalizacja świadectw czeladniczych i dyplomów mistrzowskich wydanych przez izby rzemieślnicze prowadzona jest w trzech krokach:

* oryginalny dokument (lub duplikat) potwierdza na podstawie księgi wieczystej odpowiednio: czeladniczej lub mistrzowskiej izba rzemieślnicza, która wydała dane świadectwo czeladnicze lub dyplom mistrzowski (nazwa izby rzemieślniczej, wpisana jest w treści świadectwa lub dyplomu - adresy izb rzemieślniczych dostępne na portalu Związku Rzemiosła Polskiego, strona ) - stwierdzenie autentyczności dokumentu,
* następnie Związek Rzemiosła Polskiego (siedziba Warszawa ul.Miodowa 14, tel/fax..+22 5044 230, tel.5044 397, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. ), także na odwrocie świadectwa lub dyplomu potwierdza prawidłowość wystawienia dokumentu,
* końcowym etapem legalizacji jest potwierdzenie dokonywane przez Wydział Legalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Zagranicznych (adres Warszawa ul.Tyniecka 15/17 tel.+22 523 90 00)

Działalność egzaminacyjna izb rzemieślniczych

W obecnym stanie organizacyjnym samorządu gospodarczego rzemiosła działa 27 izb rzemieślniczych (26 terenowych i izba branżowa), 498 cechów branżowych i wielobranżowych, a w nich zrzesza się około trzysta tysięcy rzemieślników. Komisje egzaminacyjne istnieją wyłącznie przy izbach rzemieślniczych z tym, że oczywiście mogą przeprowadzać egzaminy podczas tzw. sesji wyjazdowych, co ma istotne znaczenie zwłaszcza w przypadku egzaminów czeladniczych. Komisji czeladniczo - mistrzowskich - bo obecnie tylko w takiej postaci organizacyjnej występują - jest około tysiąca w całym kraju, a w ich skład wchodzi blisko osiem tysięcy fachowców. Rekrutują się oni głównie ze środowiska rzemieślniczego, ale nie wyłącznie. W pracach komisji uczestniczą licznie osoby spoza tego środowiska jak np. nauczyciele szkół zawodowych, wykładowcy z zakładów doskonalenia zawodowego, a także osoby zatrudnione poza rzemiosłem. Utrzymanie tej zasady ma istotne znaczenie ze względu na wymianę doświadczeń, przepływ wiedzy i to zarówno o metodzie egzaminowania, jak i na temat nowości technicznych.

Samorząd rzemiosła doskonaląc przez lata system własny egzaminów zawsze wiele uwagi poświęcał poziomowi organizacyjnemu egzaminowania, troszczył się o właściwy dobór egzaminatorów i organizował proces ich doskonalenia. Powołane wyżej wewnętrzne przepisy określają kwalifikacje formalne (np. tytuł mistrza i trzyletnia praktyka czy tytuł inżyniera w zawodzie i dwuletnia praktyka) kandydata do pracy w komisji. Ponadto musi on wykazać przygotowanie pedagogiczne. Kandydaci ze środowiska rzemieślniczego powinni uzyskać rekomendację cechu. Ustalono, jako zasadę, iż w chwili powołania do pracy w komisji kandydat nie powinien przekroczyć 65 roku życia. Członkowie komisji są powoływani na okres kadencji trwającej cztery lata, oczywiście z prawem powtórnego powołania na kolejną kadencję. Po powołaniu członkowie komisji są kierowani na organizowane przez izby rzemieślnicze szkolenia z dziedziny metodyki egzaminowania, zasad formalnych pracy komisji, trybu przeprowadzania egzaminów. Zapis stosownej uchwały Zarządu Związku Rzemiosła Polskiego wyklucza możliwość udziału w sesjach egzaminacyjnych osób, które w takim szkoleniu nie uczestniczyły.
Władze samorządu rzemiosła wiele uwagi poświęcają działalności komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych, a problematyka ta znajduje swoje odbicie także w dokumentach kongresów Rzemiosła Polskiego. Ilustracją może być Uchwała Kongresu z czerwca 1995 roku, w której cały dział poświęcono zagadnieniom doskonalenia warunków przeprowadzania egzaminów, właściwemu doborowi kadry egzaminatorów, organizowaniu systematycznego jej doskonalenia.

Ustalenia te realizowane są także w układzie współpracy międzynarodowej. Począwszy od 1995 roku Związek Rzemiosła Polskiego prowadzi w porozumieniu z Centralnym Związkiem Rzemiosła Niemieckiego (ZDH) program doskonalenia przewodniczących polskich komisji egzaminacyjnych. Odbywa się on w formie pięciodniowych seminariów teoretycznych, połączonych z obserwacją rzeczywistego - nie symulowanego - egzaminu mistrzowskiego praktycznego i teoretycznego przed komisjami egzaminacyjnymi niemieckich izb rzemieślniczych. W seminariach uczestniczyło blisko 600 polskich przewodniczących komisji egzaminacyjnych, uzyskując nowe doświadczenia, i wiedzę porównawczą. To jest bardzo ważny element na etapie integracji europejskiej, pozwalający także naszym niemieckim partnerom na uzyskiwanie nowych ocen i informacji o polskim systemie potwierdzania kwalifikacji.

Komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych przeprowadzają rocznie - z wynikiem pozytywnym - około 4,4 tys. egzaminów mistrzowskich i około 53 tys. egzaminów czeladniczych. Podczas sesji egzaminacyjnej jest od 5% do 15% ocen negatywnych, a więc podane wielkości należy powiększyć o około 10% w skali całego kraju. Te liczby najlepiej oddają rozmiary działalności egzaminacyjnej izby rzemieślniczej i uzasadniają zainteresowanie władz samorządu doskonaleniem procesu organizacji egzaminów.

Cechą rzemieślniczego systemu potwierdzania kwalifikacji zawodowych jest organizowanie egzaminów poza macierzystym zakładem pracy kandydata i bez udziału w komisji jego mistrza szkolącego - pracodawcy. Zasady wewnętrzne - regulamin - wręcz mówią o wyłączeniu z zespołu egzaminującego osoby związanej z kandydatem powinowactwem, pokrewieństwem albo stosunkiem pracy. Ma to istotne znaczenie w odniesieniu do egzaminów czeladniczych, gdyż w rzemiośle uczy się zawodu około dwustu tysięcy młodocianych. Środowisko rzemieślnicze zawsze z rezerwą przyjmowało zapis w rozporządzeniu w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych, dający uprawnienie pracodawcy do zorganizowania egzaminu po zakończeniu procesu nauczania. W środowisku rzemieślniczym i w rzemieślniczym systemie egzaminowania takie sytuacje nie mogą mieć miejsca. Komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych zachowują status niezależności i obiektywizmu, czego stałym elementem jest oddzielenie miejsca przeprowadzania egzaminu i osób przeprowadzających ten egzamin od miejsca pracy czy nauki kandydata. Przyjęta w reformie systemu edukacji zasada o niezależności komisji egzaminacyjnych wypływa - w opinii środowiska rzemieślniczego - z doświadczeń izbowych komisji egzaminacyjnych i w pełni potwierdza słuszność stosowanych przez nie metod.

Ważnym elementem systemu egzaminowania jest jednolitość wymagań stawianych kandydatom do egzaminów, bez względu na miejsce składania egzaminów. W naszym kraju, przy braku standardów zawodowych i egzaminacyjnych, rozwiązanie tego problemu nie jest proste. Oczywiście na poziomie czeladniczym przesądzającym jest program nauki w zasadniczych szkołach zawodowych, ale też nie zawsze i nie w każdym przypadku wobec stałych zmian programowych. Trudniej jest formułować stosowne wymagania na poziomie mistrzowskim. Organizacja rzemiosła podjęła już na początku lat siedemdziesiątych prace nad ujednoliceniem wymagań egzaminacyjnych na poziomie czeladniczym i mistrzowskim, co znalazło swoje urzeczywistnienie w postaci poradników egzaminacyjnych przeznaczonych zarówno dla kandydatów, jak i - jako materiał pomocniczy - dla członków komisji egzaminacyjnych. Poradniki zawierają systematykę materiału będącego przedmiotem egzaminów, przykładowe pytania, wykaz literatury. Organizowane są spotkania przewodniczących komisji egzaminacyjnych dla poszczególnych zawodów z terenu całego kraju, mające na celu wspólne ustalenie zakresów egzaminów, zestawów prac praktycznych, zestawów pytań do losowania (wymóg regulaminowy). To są prace mające na celu podnoszenie poziomu jakościowego egzaminów i przyczyniają się do lepszego przygotowania kandydatów. Celem jest przerwanie procesu "bylejakości", wpływ na psychikę kandydatów przystępujących obecnie do egzaminu wg zasady: "aby jakoś zdać - później przebieg egzaminu nie ma znaczenia". Otóż, począwszy od 1 września 1998 roku przebieg egzaminu ma znaczenie dla przyszłości, gdyż nowe wzory świadectw czeladniczych i dyplomów mistrzowskich zawierają ocenę ogólną egzaminu. A więc ocena, będąca odbiciem prezentowanej podczas egzaminu wiedzy i umiejętności towarzyszyć będzie jej posiadaczowi już przez całe życie zawodowe. Rozwiązanie to wzbudziło oczywiście różnorodne oceny - nawet skrajnie negatywne - ale z pewnością ma wpływ na przygotowanie kandydata do egzaminu.
Rzemiosło ma system kształcenia zawodowego i potwierdzania nabytych kwalifikacji "od zawsze" i bez popełniania błędu można stwierdzić, że jest on protoplastą dzisiejszego systemu kształcenia zawodowego i nadawania tytułów zawodowych. Kształtowany przez lata pod wpływem zmian w otoczeniu gospodarczym, politycznym i ekonomicznym zawsze żywo reaguje na nowe wyzwania, czyniąc go elastycznym i otwartym na nowe potrzeby. To upoważnia do stwierdzenia o ścisłym związku z polska kulturą i oczekiwaniami społecznym i gospodarczymi.

Dokumenty wystawiane przez izby rzemieślnicze maja wysoka ocenę i są honorowane w krajach europejskich, gdzie do uruchomienia działalności gospodarczej wymagane są kwalifikacje zawodowe, a więc otwierają polskiemu obywatelowi drogę do tego rynku pracy.

Działalność egzaminacyjna izb rzemieślniczych ma charakter otwartej dla osób dorosłych, które poszukują możliwości potwierdzenia kwalifikacji zawodowych nabytych w drodze długoletniej pracy zawodowej i zawodowego przygotowania teoretycznego. Ma to istotne znaczenie, zwłaszcza dla osób pracujących w zawodach ustawowo obwarowanych dodatkowym obowiązkiem okresowego, potwierdzania kwalifikacji i sprawności zawodowej upoważniającej do wykonywania pracy (np. wynikające z prawa budowlanego czy energetycznego).

Uzyskiwanie rzemieślniczych kwalifikacji zawodowych w trybie izbowych egzaminów czeladniczych i mistrzowskich jest znanym i stosowanym rozwiązaniem w kręgu państw członkowskich UE. Można więc stwierdzić, że zachowanie i doskonalenia tej drogi będzie sprzyjało zwiększeniu szans zatrudnienia polskich obywateli, także w obrębie krajów Unii Europejskiej.